انجمن مجازی

اصلان قزللو  چهارشنبه24بهمن1386ساعت:20:22

نقد شعر "هفت نما " سروده ي امير محمد اعتمادي
بارت ادبيات را دو گونه مي داند:
الف: ادبياتي كه به خواننده ، نقش و سهمي در ساختن اثر هنري مي دهد.
ب: ادبياتي كه خواننده را زايد و بي كاره مي داند و چيزي بيش از يك آزادي حقير – پذيرفتن يا رد متن – به او واگذار نمي كند.
وقتي نقدهاي خوانندگان شعر و پاسخ ها- نظرها- ي شاعر (در نقش خواننده ي ديگر) را خواندم ، اميدوار شدم كه در ميان خيل شاعران ، هنوز اميدي به گشودن دري در شعر هست.در دونقد پيش از اين كه شركت داشتم ، شعرها در بخش "ب" بارت قرار داشتندو گويندگان از تاويل و تفسير و معني ترسناك ؛ و به پذيراندن نظر خود مصر. اين شعر " هفت نما و ..." خوشبختانه در بخش "الف" بارت قرار دارد و مي شود نظري ابراز داشت.در اين شعر با توجه به مصراع هاي " سينه سرخ مي داند / تير مي رسد بي گمان/ تر سش در نگاه دو دو مي زند." مي توان به سمبليك بودن شعر پي برد. و از آن جا عقب گردي كرد به بندهاي پيشين و باغ را ، جهاني تاويل كرد و بارش برف و فراگيري آن را، مرگ محتوم.چنار پير را با آن قد و قامت و گستردگي و وابستگي به باغ (خاك) به انساني تعبير كرد و دم جنبانك را كه با فراست در متن قرار گرفته و بسيار كوچك – در قد و قواره ي بند انگشت چنار هم نيست – فردي خود نما و پر تحرك و شايد مغرور دانست كه ماندن شان جز آلودگي و نشان طمع – در دنياي كوچا كوچ- چيزي نيست.دم جنبانك با وجود دم جنباني و حركت هاي عجولانه و سريع – كه ذاتي اوست- در برابر عظمت و فراگيري برف ، خسته به كجا مي نگرد؟ به سپيدي؟ به خود ؟ به كوچ كرده ها؟ و شايد همه چيز و همه جا.شاعر با واگذاري متن در اين بخش به خواننده ، دست او را در تاويل " و/ نگاهي." كاملن باز گذاشته است تا با تامل در خود و جهان ، جهان خود را در متن ببيند.آوردن " و" در يك مصراع كمك بسياري به تاويل و گستردگي نگاه كرده است . علاوه بر آن كه خواننده نفسي در خوانش شعر تازه مي كند و فرصتي براي انديشيدن مي يابد . در بسياري از شعرها كار "و" پوشالي براي پر كردن شكاف وزن است. در بندي ديگر ، سينه سرخ هم ، باز مانده اي از كوچ نا گزير است. و باز هم باز بودن تاويل در " به چه مي انديشد؟ " به هر چيز . به باغ . به باز مانده هاي از كوچ. به دم جنبانك. به چنار پاي بسته . به خودش كه در پر پر برف بال پروازش از حركت مي ماند.پسرك كيست ؟ او هم بازمانده اي از كوچ است ؟ با وجود اميدواري از خارش كف دست كه پيروز است در شكار ؟ آيا او كار ناتمام مرگ را كامل مي كند؟ هم آوايي سينه سرخ و دم جنبانك ، كه اين در ذات خود هميشه لرزان است . چه گرما و چه سرما . و آن از برف و سرنوشت محتوم مي لرزد ؛ به هم دلي در سرنوشت هم منجر مي شود . و باز خواننده اجازه ي تفسير مي يابد و در ادامه با د (حوادث) و آشفتگي ريزش برف و تاريكي گوشه ي چپر ، همه را در جنبره ي تسخير برف(مرگ) در مي آورد.راستي از چنار پير چه خبر ؟ با مشخص شدن سرنوشت بازماندگان از برف، عاقبت او هم قابل تصور است.
زبان هنري را در جاي جاي شعر مي توان ديد . از ايجازها در بندها كه خود را در معرض ديد خواننده مي گذارند ، كه بگذريم ، به " فرو ريختن عفن و آز از قار قار " مي رسيم . كه از شنيدن به ريختن نقل مكان كرده اند.در مصراع " ترسش در نگاه دو دو مي زند" تصويري در نظرگاه جان مي گيرد و از روايت در مي گذرد.و " هم نوا با جيل جيل و لرز لرز دم جنبانك " " از پس پرده ي برف" با واج آرايي هاي طبيعي ، ضمن تصوير برف گسترده ، نواي پرندگان را در گوش و احساس لرز را در تن باز سازي مي كند.موسيقي كه در گذشته به وزن عروضي و قافيه و رديف و ... در شعر ختم مي شد ، در اين شعر جاي خود را به هارموني ، در بندها و مصراع ها سپرده است .؛ بي آن كه دست شاعر را ببندد و او را مجبور به بيان انديشه اي از پيش مشخص در قالب و ظرفي معين كند . انديشه يله شده و همين امر سبب سپيد خواني هايي در متن شده است .در پايان ضمن بر شمردن مختصر هنرها ي اين شعر ، به يك عيب ؛ نه ، به يك ضعف در موضوع كه اگر با اين تاويل ها درست باشد ، و بتوان موضوع شعر را فرگيري و گريز ناپذيري مرگ دانست ، آيا اين موضوع تكراري نيست؟ و در آثار گذشتگان ما مطرح نشده است ؟ گرچه :يك قصه بيش نيست غم عشق و اين عجب / كز هر زبان كه مي شنوم نا مكرر است.

پيام سيستاني يك شنبه 28بهمن1386ساعت:0:11

نگاهی به شعر هفت نما
معنا زايی و معنا زدايی دو شيوه نگريستن از بيرون به شعر است که بيشترين زيان را به جوهره ی شعر زده اند . همان گونه که معنازايی ی خودخواسته برای شعر خسارت زاست و شعر را در درازنای زمان به انبانی از مفاهيم غير هنری مبدل می سازد معنا زدايی ی خودخواسته نيز می تواند به ناکاری ، زبان بازی و پيچش های بيهوده ی زبانی بينجامد و اين هر دو از آن جايی که به ناديده گرفتن زبان به عنوان بستر زاينده ی شعر می انديشند ، ناخواسته با نگاهی ابزار منشانه به زبان می نگرند . به سخنی ديگر نگاه معنا گرايانه پيکره ی بيرونی شعر را  پس می زند و نگاه معنا زا جان و دل شعر را و هر دو نگاه به شدت در پی سوء استفاده از زبان هستند . از ويژگی های اين نوع جريانات بی بن می توان به هياهو گری ، غوغاپسندی ، مدگرايی ، مغلق گويی ، شلختگی زبان ، ناموزونی متن ، ولنگاری ، کم وسواسی ، شتاب زدگی و.. اشاره کرد . به گمان بنده شايد بخشی از گرفتاری های شعر ما را بتوان در اين جريانات جست .اماجريانی ديگر نيز همواره بی هيچ هياهو و غوغايی در کنار اين جريانات  جريان دارد . جريانی که نه داد ِ چيزی را سر می دهد و نه در پی اثبات چيزی ست و تنها در پی آفرينش است ، آفرينش که لذت بخش است ، لذتی که سرمستی و بی خويشی را در پی دارد ـ هرچند اين لذت گذرا باشد ـ . اين جريان سوم جريانی ريشه دار و توان مند است ، جريان ريشه داری که ناخوداگاه ، شور و شعور ما را به هم گره می زند و زمين و زمينه ای برای آفرينش مهيا می کند . اين جريان سوم به گمان من امتداد زنده و ريشه مند شعر پارسی ست ، جريانی که به شدت از هم پيالگی با هرگونه مکتب سازی می گريزد و تعهد او تنها تن دادن به ذات و جوهره ی هنر است ، هنری که وام دار زبان و مردم است . اين جريان نژاده همان گونه که از بی ريشگی می گريزد پاي بند ريشه های پوسيده نيز نيست . به گونه ای ديگر اين جريان تلاش می کند تا سنت ها و ريشه هايی را که توان زايش و ماندگاری دارند را شکوفا کند و بستری زاينده را برای زايش دوباره ی زبان بيافريند . برای اين جريان زبان ، بنياد و آبشخور آفرينش است . اين جريان همان جريانی ست که در درازنای زمان شعر ما را از ولنگاری و پوسيدگی نجات داده است و به داد زبان رسيده است .
از ياد نبريم که زبان نيز چونان جهان فرهنگی آدميان خصلت ها و ويژگی های دارد که سخنوری چيره دست و باهوش با گريز از تن آسانی و هم پهلو شدن با رنج کنکاش به راز و رمز آن پی می برد و هنرمندانه از زبان برای آفرينش بهره می برد . همان گونه که هيچ شعری بيرون از زبان آفريده نمی شود زبان نيز از سويی ديگر زايندگی و سروری خويش را وام دار شعر است . شعر می آيد تا هستی ی تازه ای به زبان ببخشد و جانی نو در کالبد پوسيده ی زبان بدمد و چرخه ی زبان را به زايش و باز زايش فرا خواند . شعر زبان را شخم می زند تا برای کشتی دوباره آماده کند و نيز لايه های زيرين زبان را به خواهندگان و باشندگان آن بشناساند . از اين ديدگاه به گمان بنده نخستين بنياد زيبايي شناسانه ی شعر ، شيوه ی بر خورد شاعر با زبان است ، زبانی که مجموعه ای زنده از واکه ها ، اصوات ، واژگان و... است . با در هم گره زدن ، بهره جويی های بجا و آشتی همين مجموعه است که شعر آفريده می شود . شاعر چيره دست و ريشه دار خوب می داند که زبان سرمايه ای گران بها ست ، از همين روست که تلاش می کند تا با پرتاب خويشتن به درون زبان راز و رمز ، طعم ، رنگ ، ريتم ، ظرفيت و ... اصوات ، واکه ها و واژگان را کشف کند و سپس گوش جان به نجوا ها و موسيقی درونی آنان بسپارد و به راز خوشايندی و ناخوشايندی آنان پی ببرد و ناخودآگاه جمعی زبان را با ناخودآگاه فردی خويش گره بزند و سپس از دل زبان شعر را به در کشد نه از رويه ی واژگان . شاعران ناپخته و تن آسان اما از آنجايی که ساده انگارانه ترين تعريف را برای شعر و زبان دارند از کشف راز و رمز ها ، پيچش ها ، چم وخم ها و نيز دام چاله های زبانی باز می مانند و راهی به ناخودآگاه زبان نمی يابند . برای همين است که هر روزه به مکتب گرايی و دبستان آفرينی پناه می برند و تلاش می کنند تا نخست تيوری خلق کنند و سپس شعر . اين گروه شايد تيوری را خلق کنند اما شعر را فراچنگ نمی آورند . زبان سست و بی بنياد ، تصاويری کم نيرو و بی جان ، زبانی شلخته و بيمار ، شوری کم مايه و گذرا و ذهنی در هم و بر هم از نشانه های اين گونه شعر ها و شاعران است . شعر هايی که نه صيقل خورده و خوتراشند و نه مانا و اثربخش و بيشتر به نثری بيمار می مانند . نثری ولنگار و پريشان جان .با نگاهی به شعر های اعتمادی نخستين چيزی که جان آدمی را به شورش وا می دارد زبان فاخر ، سيال ، تيز پا و لغزنده ی اوست . زبانی که هم سو با موضوعی ست که بيان می کند ، زبانی کارکشته و پويا که نشان از وسواس ، چيرگی و هوش مندی شاعر دارد . شاعری که به خوبی راز اصوات و واکه ها و واژگان را می داند و در بسياری جاها به جا از اين امکانات زبانی برای فضا سازی ، نشان دادن ، ژرفا بخشی و خلق موسيقی ای همسو با زبان ، فضا ، موضوع و جهان شعر بهره می گيرد . برای نمونه در شعر نخستين با آوردن اصوات و حروف هم سويی که جانی سرد دارند ناخودآگاه فضايی بسيار سرد را خلق کرده است که حتی بی حضور برف نيز اين سردی لرزش آفرين است و جالب تر اين که در همين فضای سرد نيز هنگامی که در انديشه ی چيزی با جوهره ای گرمانه است از اصواتی گرم و حروفی گرم بهره می گيرد . اين ها همه به اين معناست که شاعر جان يگانه ای با جان خويشتن ، زبان و زيستن دارد و تلاش می کند تا تجربه ی بی واسطه ی خويش را در پيکره ی زبان جاری سازد . به سخنی ديگر ورزيدگی جان شاعر ورزيدگی ، چالاکی و پرتوانی زبان شاعر را در پی دارد . اگر جانی ورزيده ، آفرينش گر و تيزبين نباشد با هيچ زبانی نيز نمی تواند شعری مانا بيافريند . جانی ورزيده است که جوش و خروش زندگی ، جهان و زبان در او جاری باشد و بتواند ورزيدگی خويش را در زبانی ورزيده  پيکره مند کند . برای همين است که باور داريم سخن وری ورزيده به آسانی می تواند به ژرفای جان و زبان شاعر و نيز به  ميزان انرژی و توان او برای سرايش اثری  پی ببرد و سپس بگويد اين اثر سست بود يا محکم . 
گفتم که زبان اعتمادی زبانی فاخر ـ با فخيم يکی پنداشته نشود چرا که هر زبان فخيمی نمی تواند فاخر باشد اما هر زبان فاخری فخامت را در نهاد خويش داراست ـ  يا به روايت مولانا زبان پران زبانی پرويژه است .زبان پرويژه زبانی ساختارمند و ريشه دار است ، زبانی ست که به يگانگی ساختار و معنا رسيده باشد و نه فن بر معنا بچربد و نه معنا بر فن . هر دو بالی باشند برای پريدن . نمونه در ادبيات کهن زبان حافظ در شعر و زبان بيهقی در نثر و در معاصرين نيز زبان شاملو در شعر و زبان هدايت در نثر ـ از جمله در بوف کور ـ . زبان فاخر و پرويژه زبانی ترازمند نيز است . ترازمندی در بهره گيری از امکانات زبانی ـ بی آن که چيزی به شعر از بيرون تحميل شود ـ اين زبان ناخواسته دارای موسيقی ای برخواسته از درون شعر است و هم سو با موضوع . برای ترازمندی زبان شعری اعتمادی کافی ست شعر نخستين  را وارسی کنيم . نمونه : خاک و ريگ ،/ چوب و چيل ،/ پرپر ،/ قارقار ،/ بال خسته باز می کند و باز می بندد / اين تير و اين کمان / دودو زدن / چيل چيل و لرز لرز / سير سير و جير جير و ...نخستين روز دی ماه است . روزی دم سرد و برف آلود . زمستان است . شاعر نشسته پشت پنجره ای و دل به طبيعت سپرده است  . به ناگهان پنجره دالانی می شود برای ديدن هستی . پنجره چشمی می شود برای ديدن سرنوشت فلسفی انسان ، انسانی که شاعر است ، من هستم و تو . شاعر گاه از درون هستی به بيرون پرتاب می شود و گاه از بيرون به درون و در اين گير و دار هستی هايی گاه هم گون و گاه نا هم گون را در هستی نظاره می کند . برای شاعر هستی و نيستی هم زادند و هم تراز و مرگ و زندگی دو روی سکه ی زيستنند . می دانيم که جهان اساطيری ايرانيان جهانی دوگانه و ترازمند است . نور و تاريکی ، اهورا و اهريمن و... اصلن در اساطير کهن ايرانی زمان زهدان است ، بيکرانه است ، زروان است و زروان خدای زمان است و از زهدان هم اوست که نور و تاريکی و اهورا و اهريمن زاده می شوند  و اين ترازمندی ی اساطير ی ناخوآدگاه بر جان و جهان شاعر چيره می شود و من ِ ناديده ی شاعر به منی فلسفی و اجتماعی چهره می گرداند و در من ِ درونی من نيز رخنه می کند و شاعر به ناگهان در سرمای دی ماه سرمايی پهناورتر و وهم ناک تر ی به نام هراس از نيستی را در خود حس می کند ، سرمايی که با هيچ گرمايی نمی تواند پنهانش کند و به ناچار دل به سوگ سرودی ناخواسته می سپارد .اعتمادی سوگ سرودش را با نمايی باز آغاز می کند ، نمايی ياز و بيکران ، نمايی که پهناور و سپيد است و انگار هيچ مرزی را بر نمی تابد . شاعر انگار در پی واگويه کردن رازی ست ، رازی که جان و جهانش را تيره و تار کرده است . شعر انگار با صدايی کش دار از ته گلو آغاز می شود و به شيوه ی اخطاری که ناگهان از وقوع حاثه ای که پيش تر ها نيز اتفاق افتاده است شروع می شود : سپيد پوشيده اند ... به راستی چرا سپيد ؟ با اين صدای کش دار و اخطار گونه ما نا خواسته سياه روزی و سياه پوشی را از سپيد خوانی در می يابيم . يعنی شاعر با شيوه ی چينش واژگان در پی آن است تا وارونه آفرينی کند ، چرا که ما می دانيم کفن سپيد است و مرگ سياه . جالب تر آن که در فرهنگ کهن سيستان و بلوچستان در سوگواری ها جامه ی سپيد به تن می کردند . شاعر در سطرهايی ديگر با تکرار برف و برف می بارد هم می خواهد موقعيت خويش را بگويد و هم تن لرزانی کند . يعنی لرزش هم از سرمای برف و هم نيز از امکان وقوع حاثه ای ناگوار . سپس با آوردن پرپر کار را يکسره می کند . پرپر نقش های عجيبی می تواند داشته باشد ، هم نشانه ای از بارش چشمگير برف باشد ، هم تصويری از دانه های درشت و انبوه آن ، هم پرپر شدن و پريشان شدن چيزی ، هم صدای بال ها و پرپر زدن پرنده ای و هم نيز اخطاری باشد و نيز امری و فرمانی که فلانی : بپر ، پر ، پرپر بزن ، بال بگشا ، حادثه ای در راه است و... ايستگاه ديگر شعر قارقار است که هم صدای پرپر است اما وارونه ی آن . قارقار صدايی ميان تهی و بی جوهر است ، قارقاری که از گرداگرد چناری با صفت پير و دم جنبانکی با صفت ژوليده با طعم آز و عفن به گوش می رسد . ايستگاه سوم ، نگريستن است که به پوزخندی تلخ می ماند . چهارمين وادی انديشيدن و پی بردن است . سينه سرخ انگار جهان را به هيچ می گيرد ، يه هستی ترديد می کند و از سرنوشت خويش پيشاپيش آگاهی دارد . او به خوبی به تير و تار که هم نشانه ای از تير است و هم تيره و تار بودن سرنوشت ، آن هم در زمينه ای سپيد آگاه است .  خوان پنجم پسرک با تير وکمانی در دست است که ناخواسته آدمی را به سرنوشت بدفرجام آخرين خوان رستم در چاه می کشاند . رازواره ی ششم آواز سردادن است که نشانه ای از بی خيالی در برابر سرنوشت است نه وازدگی . بی خيالی چيزی ديگر است و وازدگی چيزی ديگر. و نيز مصرع : اين تير و اين کمان که يعنی : بگرد تا بگرديم ، اين گوی و اين ميدان ، هرچی در چنته داری رو کن و... . و اما ايستگاه راز آلود هفتم سرگشتگی ست . سرگشتگی ديگرانی که نظاره گر سرنوشت تلخ ديگری بوده اند. چرخه انگار در پی چرخيدنی دوباره است .....شعر هفت نما دارد. هفت دريچه و هفت وادی . براستی چرا عدد هفت را شاعر برگزيده است ؟ چه رازی در اين هفت نهفته است ؟ می دانيم که در اساطير کهن جهان هفت عددی رازآميز و مقدسی است . از سومريان تا امروز اين تقدس رازآميز هم واره در هفت گانگی بسياری چيزها نهفته بوده است . در يونان باستان عدد هفت از آن ِ آپولون خداوندگار شعر ، فن و طبابت بوده است . در فرهنگ ايرانی نيز هفت ريشه دار و کهن است . دور تادور ارگ هگمتانه پايتخت ماد ها هفت ديوار با کنگره هايی  رنگارنگ بوده است . داريوش با شش تن از ياران خويش بر گيومات مغ پيروز شد . قبر کوروش در دشت مرغاب روی سکويی با هفت پله نهاده شده است . هفت سين بازمانده ی سنت های کهن ايرانی ست . در اديان گوناگون نيز آمده است که خداوند جهان را در شش روز آفريد و روز هفتم را به آرامش گذراند . در گات ها از هفت بوم ودر اوستا از هفت سرزمين سخن به ميان آمده است . هفت پيکر و هفت اختر هم واره از مفاهيم رازآميز ادبيات بوده است . هفت شهر عشق ، هفت وادی عرفان ، هفت خوان پهلوانی ، هفت روز هفته ، هفت خط جام و... نشانه های راز آميز هفت هستند . در قرآن نيز فرعون در خواب هفت گاو چاق و هفت گاو لاغر را می بيند . در باور برهما انسان هفت بار می ميرد . در انجيل از هفت جان پليد گفته شده است و مسلمانان طبق سنت اعراب پيش از اسلام هفت بار دور مکه می چرخند و.... و به راستی آيا پيوند هفت با هفت سياره نشانه ای از سرنوشت آدمی نيست ؟سخن آخر اين که شاعر به خوبی از اصوات هم خوان برای آفرينش فضا و موسيقی ای زاينده بهره جسته است ، موسيقی ای که نه به موسيقی رزم می ماند و نه موسيقی بزم بل به مويه سرودی غريبانه می ماند که پدری در سوگ فرزندش و يا نيز ياری در سوگ دلداری در پستوهای جانش واگويه می کند . شاعر با توان مندی با چينش اصوات ، واکه ها و بهره جويی از قافيه های پنهان شعری ريتم دار و زنده ای را آفريده است . برای نمونه : واژگان هم وزن و هم آوايی چونان / پرپرو چپر / قارقار ، چيل دار وتار / تير و پير / کمان و گمان /سيرسير و جيرجير / و.. به خوبی ياري گر او در آفرينش موسيقی ای زنده بوده اند.نکته ديگر پايان شعر است . پايانی رندانه، حماسی و هنرمندانه ، زيرا آغاز شعر با بارش برف است . برفی که هم راه با مصدر باريدن می آيد . باريدن گويی خواستن است و اراده کردن و پايان شعر برف هم راه با مصدر آشفتن حضور می يابد و دست پاچه ، سراسيمه و ناخواسته می ريزد . چونان اشکی که ناخواسته مي ريزد و نيز بادی که فريادی پريشان است و به بغضی منفجرشده در گلوی زنی شوی مرده می ماند . زنی که گاه موی می کند و گاه سربرسنگ و ديوار می کوبد . و کپر تار است . زمين سپيد است و جهان تاريک .
گر پرده برافتد نه تو مانی و نه من .......
ارادتمند شما : پيام سيستانی

  چهارم :     

امير محمد اعتمادي پنج شنبه18بهمن1386ساعت:16:37

با سلام و تشکر از دوستان محترم،و با نگاهی به 15 نظر اول :
این که برخی می گویند شاعر حق ندارد راجع به شعرش توضیح بدهد و تاویلی داشته باشد از نظر من در شمار اداهای روشن فکری و حتی اداهای شاعرانه است که هرگز به آن تن نمی دهم. بلکه معتقدم شعر که از دست من خارج شده و در دید عام قرار گرفته من هم می شوم یک تن از مخاطبانش. زیرا دست کم این است که مثل یک خواننده دیگر می توانم نظر بدهم و تاویلی بر متن داشته باشم و نیز می توانم از خواندن شعر خودم دچار ملال شوم یا لذت ببرم و این همه یعنی درک و نقد کردن شعر اگر چه به زبان و قلم نیاید. حتی از آن بالاتر ، من خواننده ای هستم که صدها بار این متن را خوانده ام پس از خوانندگان دیگر که به طور معمول چند بار می خوانند ( آن هم در صورتی که کوتاه باشد ) پله ای پیش هستم. این مقدمه را گفتم که بدانید این شعر هم از طرف مخاطبان دیگر و هم از طرف خودم به عنوان یکی از مخاطبان قابل تاویل است و در صورتی که پرسش مستقیمی از من بشود با کمال میل حاضر به جوابگویی هستم و درخدمت دوستان.حالا نگاهی می اندازم به آرای دوستان تا اینجای کار ؛در کل نظرهایی که داده شد برایم مفید بود و زوایایی را برایم آشکار کرده که بسی ارزش مند است. حتی آن دوست که بانام شهیر پیام گذاشته و هر دو شعر را توخالی دیده است برایم جالب بود. می خواهم از همه دوستان تشکر کنم به خصوص از آقا یا خانم شهیر که مرا متوجه مطلب مهمی کرد_شاید گاهی گمان می کردم که در چگونه گفتن چندان قوتی ندارم و شعر من بیشتر مفهومی است اما به تدریج و با دریافت چنین نظرهایی و البته با دقت روی چینش واژگان ، نحو زبان و اقتصاد واژه ها درکل شعرهایم می بینم در چگونه گفتن نیز در مسیر درستی پیش می روم.با این که خودم را دارای حق نظر می دانم به گمانم در این جا لازم نیست.چرا که دوستان پر توان تاویل هایی بسیار نزدیک به تاویل خودم ارايه نمودند که حتی تعجب زده شده ام ! به خصوص خانم آرزو غفوری که احساس کردم درست وارد فضای ذهنی من شده و از آن جا و از آن دیدگاه شعرها را خوانده است! یادم می آید که پیش از این نیز در خوانش شعر دوستان دیگر انجمن نظر خانم غفوری را قوی و صايب می دیدم، و حالا دیگر برایم محرز شده که دارای ذهنی نقاد و موشکاف است و توصیه ام این است که به خوانش شعر و نقد کردن بیش از پیش بپردازد و کار را جدی گرفته و مطالعه ی مکتب های مختلف نقد ادبی را فراموش نکند ، چرا که می تواند یکی از ناقدان قابل اعتماد و موثر شعر فارسی شود و هست هم .
هم چنین خانم شادی خوشدل که به خصوص در خوانش شعر اسب بسیار جالب کارکرده و به زوایای پنهان ساخت شعر پی برده اند.متشکرم از لطف خانم خوشدل و روی پیشنهاد تصحیحی هم که دادند حتما فکر می کنم و تصمیمی خواهم گرفت فعلن که شعر این جا و زیر تیغ تیز نقد است !!!تذکری هم می خواهم به دوستان بدهم؛ لطف کنید و تعارف را کنار بگذارید . خودم وقت نقد هر گونه تعارف و تکلف را دور می ریزم و شاید حتی بی رحمانه نقد می کنم. و نیز دوست می دارم دیگران نیز با کارهایم بی تعارف برخورد کنند حتی اگر نظر شخصی و سلیقه ادبی شخص باشد وقتی شعری به نقد گذاشته می شود معنایش این است که همه حق نظر دارند و شاعر حق اعتراض ندارد ( البته با به رسمیت شناختن حق دفاع . ) من که معتقدم همین نظرها حتی اگر از دیدگاه روشنی برخوردار نباشند و نقد به حساب نیایند نظر که هستند ، و کارگشا. می توانند کمک کنند به دوستان و حتی به خود نقد کننده .

جواب یکی دو سوال:در جواب دوستی که با نام از یاد رفته پرسیده : کلاغ و به خصوص قارقارش در فرهنگ و ادبیات ما نشان دهنده ی بوی عفن و آز هست و باز به خصوص که در روز برفی است و از گردن چنار کاکل دم جنبانکی را نشانه گرفته است که به کوچ نرفت.راجع به سفارش برای رعایت ایجاز بررسی خواهم کرد.در جواب خانم انسیه اکبری و جناب حکمت :من با هایکو واره بودن شعرم اصلن موافق نیستم چرا که اولن هایکو را وابسته به ذات و سرشت و ادب و فرهنگ ژاپنی می دانم و آنهایی که به طرف هیکو سرایی تمایل پیدا کرده اند را ناموفق می دانم. و دومن این که خودمان قالب های زیبا کم نداریم . مثلن همین چهار پاره !!!!! آخر من شعرهای اپیزودیکم را مابه ازای جدید چارپاره می دانم یا در واقع بگوییم چارپاره ی نو ! همان موقعیتی را در شعر نو دارد که چارپاره در شعر کلاسیک ما دارد و همان طور که شعر نو خود را از قیود مسلط بر شعرکلاسیک رهانده شعر شماره دار من هم همان عمل را کرده و حتی از نظر شخصیتی هم پهلو می زند با چارپاره . البته همین جا بگویم که هرگز ادعای نفر اول بودن را در این زمینه ندارم ولی اسم این جور شعرها را می گذارم « چارپاره نو ».ازنظر تشابه کلمه های به کار رفته با هایکو :
باید بگویم که اینها بیشتر شاخصه ی سبکی و مکتبی هستند . سبک از آن جهت که اینها شاخصه های معمول شمال هستند و مکتب از آن جهت که شاعر را در اینجا عاشق طبیعت می بینیم . کما این که یکی از دوستان جناب حکمت نیز از ناتورالیسم نام برده اند اگر چه من چندان به این ایسم ها بها نمی دهم !پرسیده شده _ در هفت نما _ که آیا همه ی این مقدمه سازی ها تنها هدف شوم پسرک را نشانه رفته بود ؟باید بگویم از نظر من شاعر چنین نیست اما اگر هیچ مخاطبی برداشتی جز این نداشته باشد چاره ای نیست جز آن که اعتراف کنم شعرم ضعف دارد. اما به عنوان یک مخاطب می توانم شما را ارجاع دهم به نظر خانم غفوری.در کل می توانم نگاه اول این تعداد دوستان را موثر بخوانم و البته می توانم بگویم یک جنبه ی مهم در فرم و نیز یک جنبه ی مهم مفهومی استعاری از شعر اسب دیده نشده است که جنبه هایی تاثیر گذارند و جای بحث و نظر دارند( این را به عنوان خواننده می گویم اما نمی خواهم خودم بحثش را باز کنم !! چرا که اگر دیگر مخاطبان نتوانند این جنبه ها را در شعر در یابند به شک می افتم که نکند من هم فقط از دیدگاه شاعر دیده باشم ؟